28 Maw 2023

Arsylwadau Gwirfoddolwyr Cadwraeth – hwyaid gwyllt yn deifio, collen yn ei blodau a chrynwr gothig

Conservation Volunteers

7 Mawrth 2023

Diwrnod oer (4°C), diflas a braidd yn llaith arall.

Colin, Gary, Michael a Fred – aethom ar ein taith ‘arferol’ trwy Gae Trawscoed i fyny at y brif raeadr ym Mhont Felin Gat. Mae’n ymddangos bod gweithgarwch y wahadden yn y ddôl wedi dod i ben. Yr hwyaid gwyllt arferol ar Llyn Mawr ond dim ond dwy Ŵydd Canada – efallai fod y lleill yn dechrau nythu. I fyny y tu hwnt i’r rhaeadr gyntaf gwelodd Fred Eglyn Cylchddail a oedd newydd flodeuo a, thra oeddent yn edrych ar hwn, symudodd Colin i fyny at y rhaeadr fawr, a chael y wobr o weld dau Drochwr yn gwibio o gwmpas yn agos at y fan lle’r oeddent wedi nythu mewn blynyddoedd blaenorol. Ac ymhellach ymlaen gwelsom y Ffwng Ysgwydd Helyg, sy’n go drawiadol.

Ar y ffordd yn ôl, roedd yn ddiddorol iawn gweld pâr o hwyaid gwyllt yn deifio. Mae hyn yn anarferol iawn yn ôl Google – gweler y dyfyniad isod – a deifiodd y gwryw a’r fenyw sawl gwaith, ac yn sicr nid oeddent wedi cael eu clwyfo a doedd dim yn eu herlid.

Nid hwyaden sy’n deifio yw’r hwyaden wyllt ac fel rheol nid yw’n mynd o dan wyneb y dŵr; fodd bynnag, pan fo wedi’i chlwyfo, gall osgoi cael ei dal trwy nofio’n fedrus o dan y dŵr neu guddio ymhlith y brwyn, gyda dim ond ei phig yn ymwthio allan; mae yna hyd yn oed sôn amdani yn cuddio o dan ddeilen lili trwy godi’r ddeilen uwchben arwyneb y dŵr.

Peter – yn y Goedlan Cyll y tu hwnt i’r Rhewdy, gwelodd yr hyn a dybiodd oedd yn ddaear Moch Daear. Ond twll cwningen mawr ydoedd, rhan o gwningar ac iddi nifer o dyllau eraill gerllaw.

Maud, Gilly, Frances a Hazel – daethant o hyd i bedwar gwyfyn yn y trap gwyfynod: Crynwr Gothig, Rhisglyn Ymyl Fraith, Crynwr Amrywiol a Gwyfyn Mawrth ar y wal uwchben y trap.

Gwelodd Maud fronfraith ar un o’r twmpathau gwadd y tu ôl i’r coed ceirios. Nid oeddem yn gallu dweud pa un oedd hi.

Mae’r grifft llyffant yn yr Ardd Gors yn llawer llai ei faint ac nid yw’n edrych yn iach iawn. Mae bron wedi diflannu o ochr dde’r bont, ond does yna ddim arwydd o benbyliaid ar y naill ochr na’r llall.

Iorwg newydd yn tyfu o waelod y Wernen – gwyrdd tywyll sgleiniog a gwythiennau gwyrdd golau, ac yn gorwedd yn wastad yn erbyn y rhisgl.

Llawer o Lygad Ebrill a Chennin Pedr yn blaguro o dan y dderwen.

Cen Tarian Werdd Ffres ar y coed gyferbyn â’r creigiau ar y Rhodfa.

Nid oedd unrhyw un o’n coed sbesimen wedi blaguro, ond gwelodd Frances flaguryn wedi agor ar y goeden Gellyg.