Blogiau'r Ardd

Paratoi cwyr ar gyfer gwneud cynhyrchion Cwyr Gwenyn

gan

Mae gwenyn yn ffurfio cwyr gwenyn i fod yn flociau adeiladu i’w cartref. Maent yn ei ddefnyddio i wneud crwybr, ac mae pob crwybr wedi’i ffurfio o gelloedd hecsagonol. Defnyddir y celloedd hyn i fagu’r gwenyn ifanc ac i storio paill a mêl. Pan fyddwn yn ymweld â’r wenynfa ac yn gwneud ein harchwiliadau, byddwn yn crafu unrhyw grwybr angori a chwyr ymyl, ac yn eu cadw i’w glanhau a’u puro yn ddiweddarach. Yn ystod ein harolygiadau yn gynnar yn y gwanwyn, rydym hefyd yn newid rhai o’r fframiau a’r crwybrau er mwyn tynnu unrhyw grwybrau sydd wedi’u difrodi neu sy’n hen o’r cychod gwenyn.

Pan fyddwn yn tynnu mêl rydym hefyd yn casglu’r capanau cwyr. Mae’r rhain yn cynnwys y cwyr gorau ei ansawdd gan mai hwn yw’r glanaf a’r mwyaf ffres fel rheol.

Mae’r cwyr gwenyn yn cael ei lanhau trwy ei doddi a’i hidlo. I ddechrau, rhennir y cwyr i hambyrddau yn ôl ei liw, a hynny o olau i ganolig a thywyll.

Os yw’r cwyr yn dod o hen fframiau mag, mae’n cael ei doddi gyntaf â’n stemiwr cwyr. Wrth i’r cwyr doddi a thywallt o’r stemiwr, caiff ei hidlo trwy fwslin i gael gwared ar y darnau mwyaf o weddillion arnawf, megis rhannau o gyrff a chocynau o nyth y mag.

Wedyn, caiff y cwyr ei doddi mewn cist gynhesu, a hynny trwy hidlydd i gael gwared ar ragor o’r gweddillion.

Os oes gennym gŵyr cymharol lân, o’r capanau dyweder, dim ond ei doddi yn y gist gynhesu fydd rhaid. Bydd y mêl yn setlo yng ngwaelod y bowlen gasglu a bydd y cwyr yn codi i’r brig. Pan fydd wedi caledu, gellir crafu’r mêl o’r cwyr a’i ddefnyddio fel mêl pobydd (na fydd yn cael ei werthu) gan ei fod wedi cael ei gynhesu.

Er mwyn sicrhau bod y cwyr gwenyn yn ddigon glân i wneud canhwyllau a cholur, mae’n bosibl y bydd angen toddi a hidlo’r cwyr ddwywaith neu dair i gael gwared ar yr holl halogion fel bod y cwyr gorau, sy’n hardd ei liw, yn ymddangos.

Mae gwenynwyr yn hoffi ailddefnyddio ac adfer cymaint o ddefnyddiau o werth â phosibl, a’r tro hwn cawsom gnwd o oddeutu 12 cilogram o gŵyr.

Lynda Christie
12 Tachwedd 2020