Ecoleg Fforestydd Glaw

Mae fforestydd glaw Borneo yn rhai o’r hynaf yn y byd.  Mae’r ecosystemau hyn y llefydd mwyaf bioamrywiol yn y byd, ac yn cynnwys rhywogaethau na ellir ddod ar eu traws mewn unrhyw le arall ar y blaned.

Mae’r Ardd yn trefnu gwaith maes i fyfyrwyr lle maent yn cael ymuno â gwaith ymchwil a chyfleusterau hyfforddiant mewn gwarchodfa bywyd gwyllt ym Morneo, a chyfrannu ar yr un pryd at ein gwaith ymchwil ni.

Rheolir Canolfan Maes Danau Girang gan Brifysgol Caerdydd ac Adran Bywyd Gwyllt Sabah.  Wedi’i lleoli ar lan ran isaf Afon Kinabatngan, fe’i hamgylchynnir gan fathau gwahanol o goedwig dipterocarp.  Byddai’r goedwig wedi gorchuddio’r holl orlifdir rhyw 20 mlynedd yn ôl.  Nawr, yr unig goed sydd ar ôl yw coridor cul o goed a ddiogelwyd, wedi’u hamgylchynu â phlanhigfeydd olew palmwydd.

Mae olew palmwydd yn gynhwysydd cyffredin mewn eitemau bob dydd, o fisgedi i siampŵ, ac mae hanner cynnwys silffoedd archfarchnadoedd Prydain yn cynnwys olew palmwydd.   Mae olew palmwydd yn cynrychioli planhigyn sy’n bwysig yn economaidd, ond mae gan blanhigfeydd enfawr o olew palmwydd effaith ddinistriol ar ecosystemau.

Canolbwynt ein hymchwil ym Morneo yw coedwigoedd eilradd a diraddedig.   Mae nifer o gwestiynau ry’n ni eisiau eu hateb.   Sut mae torri coed yn effeithio’r goedwig? A yw’r coed ifainc ar lawr y goedwig yr un rhywogaeth â’r oedolion yn y canopi?  Os nad y’n nhw, sut mae hyn yn effeithio’r peillwyr, y pryfed a’r anifeiliaid mwyaf, sy’n dibynnu ar goed arbennig?

Er mwyn ateb y cwestiynau hyn, rhaid inni fod yn gallu adnabod coed i lefel eu rhywogaeth, fel oedolion a choed ifainc.

Mae rhyw 3,000 o rywogaethau coed ym Morneo (mae 32 yn y DU), ac mae eu hadnabod yn sgíl arbenigol iawn.  Yn ychwanegol, ni ellir adnabod y coed ifainc i lefel eu rhywogaeth, gan eu bod nhw’n edrych mor wahanol i’r oedolion.
Er mwyn ymgodymu â’r broblem hon, ry’n ni’n defnyddio codio-bar DNA, a dechrau adeiladu data-bas geneteg o rywogaethau coed Borneo.   Drwy edrych ar eneteg y coed aeddfed sydd wedi eu hadnabod, gallwn ddechrau adnabod y coed ifainc anhysbys gan ddefnyddio’r wybodaeth hon.