Plannu ar gyfer Peillwyr

Trwy blannu’r math iawn o blanhigion yn eich gardd, medrwch helpu pryfed sy’n peillio.

Dychmygwch ddiwrnod twym a sych yn yr haf yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru. Ry’ch chi yn yr Ardd Ddeu-fur, yn eistedd ar fainc grom hyfryd, yn mwynhau’r olygfa, y synau
a’r aroglau. Beth sydd yn dod i’ch meddwl? Gwenyn yn dawnsio ymhlith pennau blodau? Pili-palod a phatrymau hyfryd arnynt yn gwibio o gwmpas? Pryfed hofran tebyg i wenyn yn gwibio tuag at flodau a allai fod yn llawn neithdar.
Mae’n olygfa hyfryd. Ond a yw hi’n atgoffa chi o’ch gardd chi, eich iard neu’ch balconi eich hun? Mae nifer y pryfed sy’n peillio wedi lleihau’n ddramatig ar draws cefn gwlad Cymru dros y
30 mlynedd diwethaf neu fwy na hynny. Mae’r golled wedi bod mor ddifrifol nes bod Llywodraeth Cymru wedi cynhyrchu Cynllun Gweithredu i Beillwyr yn 2013. Achosion y dirywiad mae’n debyg yw’r defnydd dwys o dir, difrodi a dryllio cynefinoedd, clefyd, y defnydd o agro-gemegau, a newid yn yr hinsawdd.

Mae hyn oll yn effeithio ar y pocedi o fywyd gwyllt cyfoethog sydd wedi goroesi yng nghefn gwlad, lle mae pryfed peillio yn chwarae rhan hanfodol mewn helpu’r rhan fwyaf o blanhigion
gwyllt i gynhyrchu hadau (gan gofio fod eraill yn ddibynnol ar y gwynt), ac maent yn hollbwysig i dyfwyr ffrwythau a llysiau.

Beth allwch chi ei wneud i helpu felly?

Mae gerddi yn gynefin bywyd gwyllt cynyddol bwysig yng Nghymru, yn y trefi ac yn y dinasoedd, ynghyd ag yn y pentrefi a ffermdai anghysbell. Os wnewch chi eich gardd yn bantri i
wenyn, pryfed hofran, pili-palod, a chwilod, byddwch yn helpu i gynyddu’r niferoedd o bryfed gwyllt sy’n peillio.

Bydd ein llyfryn Planhigion sy’n Peillio yn eich cyflwyno i ddeg o’r teuluoedd planhigion pwysicaf ar gyfer pryfed sy’n peillio yng Nghymru.

Bydd y rhan fwyaf o blanhigion o ddefnydd i bryfed sy’n peillio ond trwy gael amrywiaeth o siapiau a meintiau o flodau, sy’n blodeuo ar gyfnodau gwahanol o’r flwyddyn, byddwch yn fwy tebyg o ddenu amrywiaeth eang o bryfed sy’n peillio. O’r paill daw protein ar gyfer datblygiad y larfae ac o’r neithdar bydd rhai pryfed yn cael egni a rhai gwenyn yn gwneud mêl. Hefyd, mae angen bwydydd amrywiol ar wenyn i atgyfnerthu eu system imiwnedd.

Dylai garddwyr fod yn ymwybodol bod rhai cyltifarau wedi datblygu i fod yn ddiwerth i bryfed sy’n peillio. Gan fod golwg planhigyn wedi cael blaenoriaeth dros arogl, aberthwyd y pethau pwysig a does dim modd i bryfed gyrraedd at y neithdar.