Gwarchodfa Natur Genedlaethol Waun Las

Mosäig hardd o ddolau a phorfeydd sy’n gyfoethog mewn blodau gwyllt

Lleolir Gwarchodfa Natur Genedlaethol Waun Las gerllaw ochr ogleddol a dwyreiniol yr Ardd.

Yma fe ddewch i o hyd i blanhigion gwyllt, ffyngau a bywyd gwyllt sydd wedi diflannu o lawer o’n cefn gwlad.

Mae hyn o ganlyniad i’r modd y rheolir y tir i annog bioamrywiaeth tra’n cynnal fferm fasnachol lwyddiannus ar yr un pryd.

Mae’n gorchuddio dros 150 hectar o gefn gwlad Sir Gaerfyrddin ac mae wedi cael ei rhedeg fel fferm organig ers yr 1990au. Mae’n cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd gwerthfawr yn cynnwys rhostir pori, coetir gwlyb a dolydd ar dir isel, sef blaenoriaethau cadwraeth yn y DU a gweddill Ewrop. Mae hefyd yn dirlun gyda’i chyfrinachau hanesyddol – mae Gwarchodfa Natur Genedlaethol Waun Las wedi’i lleoli ar Ystâd Middleton o ddiwedd y 18fed ganrif, ac adeiladwyd  honno ar ben olion ystâd o’r 17eg ganrif.

Yn 2014, arwyddodd yr Ardd gytundeb 5 mlynedd gyda Choleg Sir Gâr er mwyn ein helpu ni i reoli Waun Las.  Tua’r un amser, mabwysiadwyd cytundeb Glastir gyda Llywodraeth Cymru er mwyn rheoli tir yn gynaliadwy.

Sut mae dod o hyd iddi?

Mae’r fynedfa trwy brif Borthdy’r  Ardd.  Tua deng munud o waith cerdded sydd, ar hyd ymyl y llynnoedd a adferwyd gennym, at fan cychwyn y Warchodfa Natur Genedlaethol .

Ry’n ni wedi creu rhwydwaith o lwybrau ar draws y warchodfa gyfan.  Bydd angen esgidiau trwchus arnoch, oherwydd gall y llwybrau fod yn fwdlyd ac yn anwastad mewn mannau – golyga hyn hefyd y cyfyngir ar ddefnyddio cadeiriau olwyn; dim ond yr adrannau gwastad rhwng 1 a 2 ar y map isod sy’n addas.  Mae’n flin gennym ond ni chaniateir cŵn, ac eithrio cŵn tywys.

Ar hyd y llwybrau, dewch chi ar draws arwyddion a fydd yn dweud wrthych sut ry’n ni’n ffermio a rheoli coetir er mwyn annog bio-amrywiaeth.

Mae taith gerdded yn para awr, yn ôl ac ymlaen, i gwm prydferth Pont Felin Gât, wedi’i leoli ar ffin ogleddol Gwarchodfa Natur Waun Las. Mae’n gyfle i weld coetiroedd hynafol, rhengoedd o flodau gwylltion yn y gwanwyn, a gweddillion atgofus y Parc Dŵr Rhaglywiaethol, gan gynnwys rhaeadr sy’n llifo’n gyflym.