Tirlun mewn pedwar dimensiwn

Mae tirlun yn fwy na swm o’i rhannau unigol; y ddaeareg, y bywyd gwyllt, yr adeiladau neu’r heolydd.  Mae am y perthynas rhyngddynt, yn y man a dros amser.  Wrth ddeall sut mae’r holl elfennau yma yn dod at ei gilydd rydym yn gallu dadlennu stori o greadigaeth y tirlun a’i bobl, tirlun mewn pedwar dimensiwn.

Mae’r tirlun yma wedi cael ei rheoli am filoedd o flynyddoedd ac yn cynnwys amrywiaeth hyfryd o nodweddion hanesyddol a naturiol.  O fryniau a dyffrynnoedd rhewlifol i lynnoedd hanesyddol a choed y parcdir, sy’n cynnwys bywyd gwyllt rhyfeddol megis tegeirianau llydanwyrdd, pathewod a dyfrgwn sy’n ffynnu yma.

Mae’r elfennau unigol yma yn ffurfio tirlun o bwysigrwydd cenedlaethol am ei dreftadaeth hanesyddol a naturiol.

Y rhan diweddaraf o’i hanes yw fel tirlun amaethyddol Canoloesol, parcdir Iagoaidd a gerddi addurnol, parc dŵr darluniadwy o gyfnod y Rhaglywiaeth ac yn ddiweddaraf, cyn iddo ddod yr Ardd Fotaneg Genedlaethol Cymru, tirlun yr 20fed ganrif o ffermydd cychwynnol yn cynnig mynediad i’r cefn gwlad i genhedlaeth newydd o deuluoedd ffermio.

Ers cyfnod oes yr iâ diwethaf, y cymunedau sydd wedi byw a gweithio ar rhannau o’r tirlun yma sydd wedi helpu ei ffurfio a’i newid i’r tirlun yr ydym yn adnabod a dwli ar heddiw.  Wrth ddeall a chadw’r hyn sydd gennym nawr rydym yn gallu sicrhau ei bod yn mynd i barhau i fod yn arbennig i genedlaethau’r dyfodol i fwynhau.