Blogiau'r Ardd

Garddio ar gyfer ffordd iachach o fyw

gan

Ydy garddio’n dda i’ch iechyd?

Mae’n ymddangos yn rhesymol, a dweud y gwir, waeth mae garddio’n golygu bod yn yr awyr iach, plygu ac ymestyn a gall ddarparu llysiau a ffrwythau ffres inni. Ond a all garddio mewn gwirionedd gymryd lle mynd i’r gampfa?

Ym 2018 cynhaliodd Sarah Carroll, myfyrwraig PhD o Brifysgol Sheffield, arolwg o fanteision iechyd garddio a sut y gellid ei ddefnyddio o fewn y system gofal iechyd, tra oedd hi ar leoliad 3 mis yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru.

Er nad yw garddio’n gofyn am yr un lefelau o weithgarwch corfforol â chwaraeon fel rhedeg a beicio, mae yna nifer o fanteisio i arddio.  Mae tasgau fel palu a defnyddio cribin yn dal yn ymarfer da: mae’n cynyddu cyflymdra’r galon ac yn gwneud ichi anadlu’n ddyfnach. Ac eto mae llai o berygl cael anaf (er, byddwch yn ofalus i sicrhau bod eich techneg wrth balu yn iawn er mwyn osgoi anafu eich cefn!)  Mae garddio am lai na hanner awr y dydd yn ddigon i gyrraedd canllawiau’r GIG ar gyfer gweithgarwch corfforol i oedolion, ac mae hwnnw’n darged hawdd ei gyrraedd.

Gall garddio hefyd gryfhau eich esgyrn a’ch cyhyrau, ac mae tasgau fel gwthio berfa a thynnu chwyn yn arbennig o ddefnyddiol.  Dim esgus i beidio â chwynnu, felly!  Mae diogelu nerth y cyhyrau’n arbennig o bwysig i bobl dros 65 oed, oherwydd gall hyn helpu gyda balans a lleihau risg syrthio.  Gall tasgau fel tocio hefyd helpu cadw cyhyrau’r dwylo’n ystwyth gan leihau stiffrwydd a phoen os bydd crydcymalau’n dechrau.

Efallai na fyddwch yn teimlo’ch bod yn gwneud llawer o waith wrth gyflawni tasgau yn yr ardd, ond bydd yr oriau a dreuliwch yn yr ardd gyda’i gilydd mewn gwirionedd yn llosgi mwy o galorïau na sesiwn yn y gampfa, yn aml heb ichi sylweddoli hynny!  Mae pob diwrnod yn yr ardd yn wahanol a’r gwaith yn dymhorol, felly gall yr amrywiaeth hwn wrth arddio olygu bod garddio’n fwy dymunol na dosbarthiadau ymarfer ailadroddus.  Ac mae’n anodd trechu’r wobr o weld yr ardd yn ei blodau neu gynaeafu eich llysiau.

Un o’r prif ysgogiadau i nifer o arddwyr yw’r pleser o gynaeafu eu cynnyrch eu hunain. P’un a yw hyn yn gasglu aeron neu’n dynnu moron, gall garddio lenwi’ch cartref â chynnyrch ffres, iach. Gwyddom fod annog plant i arddio yn ifanc yn cynyddu faint o ffrwythau a llysiau maen nhw’n eu bwyta, gan fod plant yn mwynhau gallu bwyta’r cynnyrch maen wedi ei dyfu. Gall arferion bwyta y bydd plentyn yn eu dysgu barhau drwy gydol ei oes, sy’n ei gwneud yn bwysig dysgu’r arferion hyn yn gynnar.

Yn ogystal â bod yn llesol i’ch iechyd corfforol, gall garddio hefyd fod yn llesol i’ch iechyd meddyliol.  Er enghraifft, mae iselder ysbryd yn gyflwr cyffredin sy’n effeithio ar filiynau o bobl. A dangoswyd bod unigrwydd yn ffactor sy’n cyfrannu at iselder ysbryd. Gall garddio helpu cynnal cysylltiadau cymdeithasol a chwrdd â phobl sydd â diddordebau tebyg, ac mae cynllunio lleiniau a garddio cymunedol yn weithgareddau arbennig o gymdeithasol.  Mae nifer o bobl sy’n cymryd rhan mewn cynlluniau garddio cymunedol yn dweud mai’r elfen gymdeithasol yw un o’r agweddau pwysicaf mewn garddio.

I lawer o arddwyr mae eu llain neu eu gardd yn lle iddynt ddianc ac anghofio am bwysau bywyd pob dydd. Gall treulio dim ond hanner awr yn garddio leihau tyndra a lefelau pryder, a gwelwyd bod tasgau fel plannu mewn potiau a chymysgu pridd fod y arbennig o dda i leddfu tyndra.  Dangosodd astudiaeth <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1868963/> ym Mhrifysgol Bryste fod cysylltiad â’r bacteriwm pridd Mycobacterium vaccae yn cynyddu’r ‘hormonau hapusrwydd’ mewn llygod, ac er nad yw hyn wedi ei brofi eto mewn pobl, mae’n ymddangos bod gwneud eich dwylo’n fudr yn wir yn dda i’ch iechyd.

Tyfu’r Dyfodol

Mae’r cynllun Tyfu’r Dyfodol yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru yn gweithio i hyrwyddo ac arwain gweithgareddau gyda phlanhigion a gerddi er mwyn iechyd a lles pobl, bywyd gwyllt a’r amgylchedd.

Daeth gerddi a mannau arwyr agored yn hafan i nifer o bobl yn ystod y cyfnod clo.

Mae’r pandemig Covid-19 wedi creu cenhedlaeth newydd o bobl frwdfrydig sydd wedi darganfod buddiannau iechyd meddyliol a chorfforol a lles garddio ac ailgysylltu â natur.  Mae Tyfu’r Dyfodol wedi creu amrywiaeth o ffilmiau fideo am ddim i ddysgu am arddio ac adnoddau sy’n dda i bob oed a gallu.

Caru Natur Cymru

Mae’r prosiect Caru Natur Cymru yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru yn gweithio i gynyddu lles pobl, bywyd gwyllt a’r amgylchedd ledled Cymru.  Mae Caru Natur Cymru yn creu grwpiau gwirfoddolwyr sy’n gweithio ar bob agwedd  ar y prosiect ac yn defnyddio dulliau arloesol o ymwneud â’r cyhoedd, gan gynnwys celf a VR, i gysylltu pobl â’u treftadaeth naturiol.  Byddant yn gwella seilwaith gwyrdd yn y mannau lle gall pobl elwa fwyaf ohono.